Prawa strony w postępowaniu przed ZUS

Jako, że blog ten nosi tytuł Prawo po Twojej stronie, pierwszy wpis będzie dotyczył praw przysługujących osobom występującym przez Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. I nie chodzi tu bynajmniej, jakby się mogło wydawać – o zaczerpnięte rodem z amerykańskich filmów „masz prawo milczeć, a wszystko co powiesz może zostać użyte przeciwko Tobie”, wręcz przeciwnie.

Każdy, występując przed organem rentowym, posiada status strony postępowania. Wiąże się z tym szereg uprawnień, które powinno się znać, aby zapewnić sobie należyte załatwienie swojej sprawy. Można więc pytać, wyjaśniać, przedstawiać dowody, skarżyć a co za tym idzie aktywnie wpływać na przebieg prowadzonego postępowania. Jednocześnie ZUS ma szereg obowiązków, z których musi się wywiązać, a z których można go, chociażby częściowo, rozliczyć.

Po pierwsze: prawo do informacji

ZUS zobowiązany jest należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Innymi słowy -do udzielania wszelkich informacji związanych z załatwieniem danego rodzaju sprawy. Ma on obowiązek informować zarówno o przepisach prawa materialnego (tj. konkretnych przepisach danej ustawy np. kiedy przysługuje zasiłek macierzyński), jak i procesowego (np. o rodzaju środków odwoławczych). Obowiązek ten obejmuje cały tok postępowania, tj. od chwili jego wszczęcia, aż do jego zakończenia decyzją.

A zatem przeciętny Kowalski udając się do ZUS ma prawo oczekiwać pełnych i co istotne – poprawnych informacji co do sposobu załatwienia swojej sprawy. ZUS jest zobowiązany do poinformowania stron o przysługujących im prawach w formie wyjaśnień i wskazówek, aby strona w wyniku nieznajomości prawa nie poniosła szkody.

Obowiązek ZUS-u nie może być jednakże utożsamiony z udzielaniem pomocy prawnej. Zakład nie może także udzielać instrukcji co do wyboru optymalnego sposobu postępowania. Z omawianej zasady wynika natomiast bezwzględny zakaz wykorzystywania przez ZUS nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli.

Po drugie: prawo do czynnego uczestnictwa w postępowaniu

Strona powinna być zawiadomiona o wszelkich istotnych czynnościach postępowania. Organ jest zobowiązany umożliwić stronie wypowiedzenie się, co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Oznacza to po prostu, że ZUS nie może prowadzić czynności bez wiedzy strony.

Po trzecie: prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie

ZUS obowiązany jest załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie ZUS zobowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy.

Po czwarte: prawo do poznania motywów rozstrzygnięcia

Co do zasady ZUS załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Decyzja powinna składać się z określonych elementów i zawierać m.in.: powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne powinno wskazywać, jakie fakty organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie prawne natomiast – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Innymi słowy z uzasadnienia musi jasno wynikać, dlaczego organ podjął taką a nie inną decyzję.

Po wtóre: prawo do ustanowienia pełnomocnika, prawo do składania odwołań, prawo do uzyskiwania zaświadczeń…

Trzeba jednakże pamiętać, że należyte załatwienie sprawy nie oznacza  załatwienia sprawy po naszej myśli. Chodzi o przestrzeganie pewnych zasad i standardów prawnych, którymi każdy organ administracji publicznej, w tym ZUS, powinien się kierować w swojej pracy.

Jak strona może egzekwować swoje prawa?

Przykładowo:

  • na niezałatwienie sprawy w należytym terminie przysługuje stronie zażalenie,
  • nieprzestrzeganie zasady czynnego udziału stron w postępowaniu może doprowadzić do wznowienia postępowania,
  • brak uzasadnienia lub nienależyte uzasadnienie decyzji może stanowić podstawę odwołania.

W tym kontekście można więc z powodzeniem przyjąć za trafną inną maksymę, a mianowicie „milczenie oznacza zgodę”.  Bierność strony (np. nie złożenie odwołania od decyzji, sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, zażalenia itd.) stanowi akceptację dla działań organu a co najistotniejsze – może ostatecznie pozbawić prawa do świadczeń.

Reagowanie na nieprawidłowości organu przyczynia się także do zwiększenia jakości usług świadczonych przez ZUS, co również nie pozostaje bez znaczenia.


4 myśli na temat “Prawa strony w postępowaniu przed ZUS

  1. Andrzej says:

    Witam . Mam prawomocny wyrok Sądu przyznający mi emeryturę . Otrzymałem pismo zw wszelkimi wyliczeniami tzn: Wysokość emerytury + kwota wyrównania ( od 3 września 2013 r.) .Ile czasu ma ZUS na przesłanie przyznanej mi kwoty wyrównania bo termin emerytury wyznaczono na 25 dzień każdego miesiąca ? Pismo datowane jest 23.03.2015 r.

    • Pismo, które Pan otrzymał z ZUS to zapewne decyzja.
      Jeśli decyzją ustalono prawo do świadczenia oraz jego wysokość, wypłata świadczenia powinna nastąpić w terminie 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.
      Najprawdopodobniej otrzyma Pan przysługujące świadczenie w najbliższym terminie płatności tj. w kwietniu.

  2. Develine says:

    Witam,
    Czy w sprawie o zasiłek chorobowy i macierzyński, jeśli wszczęto postępowanie wyjaśniające, od złożenia wniosku o zasiłek chorobowy minęło już blisko 6 m-cy, a ZUS przysłał informację o wydłużeniu terminu załatwienia sprawy o kolejne 2 m-ce, przysługuje mi prawo do skargi na opieszałość w działaniu w/w organu? Każdy kolejny m-c wiąże się z koniecznością opłacania przeze mnie składek ubezpieczeniowych – obawiam się sytuacji, w której ZUS będzie rozwlekał sprawę w nieskończoność, choć nadal liczę na pozytywną decyzję.

    Pozdrawiam,
    Ewelina

  3. Tadeusz says:

    Minęło 70 dni od czasu kiedy złożyłem odwołanie do sądu od decyzji Komisji Lekarskiej ZUS. Zgodnie z pouczeniem odwołanie złożyłem za pośrednictwem ZUS-u. Dzwoniłem kilka razy do sądu z pytaniem czy wpłynęły akta sprawy. Odpowiedzi były negatywne. Wczoraj zadzwoniłem do dz. rent w ZUS-ie i okazało się, że sprawa jest rozpatrywana przez głównego lekarza orzecznika. Ale dlaczego trwa to prawie 2,5 miesiąca a ja nie otrzymałem żadnej informacji o zwłoce i jej przyczynie. Czy teraz ZUS może podjąć negatywną decyzję i przesłać moje odwołanie do sądu?
    Z tego co wiem, to gdybym ja złożył odwołanie po terminie (30 dni) to sąd nie przyjmie takiego odwołania.
    A jak to wygląda w przypadku zwłoki ze strony ZUS-u?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *