„Wynagrodzenie godziwe” jako podstawa wymiaru zasiłku

Zasadniczo prawo pracy daje pracodawcom swobodę kształtowania systemu wynagrodzeń, co oznacza, że pracodawca i pracownik mogą dowolnie ustalać wysokość wynagrodzenia za pracę. Zawsze jednak płaca powinna mieć bezpośredni związek z pracą. Każdy pracownik powinien otrzymywać wynagrodzenie za pracę odpowiednie do jej rodzaju. Wynagrodzenie powinno być przy tym ustalone w taki sposób, aby odpowiadało m.in. rodzajowi pracy oraz uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy.

Czy w swobodę kształtowania wynagrodzeń może ingerować ZUS? Odpowiedź  brzmi: TAK

Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych może przeprowadzać kontrolę wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek (pracodawców). Organ rentowy  może badać zarówno tytuł zawarcia umowy o pracę, jak i ważność jej poszczególnych postanowień, w tym dotyczących wynagrodzenia.

Wynagrodzenie za pracę wpływa bowiem bezpośrednio na wysokość zasiłków z ubezpieczenia społecznego, gdyż podstawę wymiaru zasiłku dla pracownika stanowi właśnie przeciętne miesięczne wynagrodzenie.

Jeżeli ZUS uzna, że strony ważnej umowy o pracę ustaliły w niej korzystniejsze warunki wynagrodzenia tylko na potrzeby uzyskania w przyszłości świadczeń z ubezpieczenia społecznego przez pracownika – może zakwestionować wysokość ustalonego wynagrodzenia za pracę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że „nadmierne podwyższenie wynagrodzenia pracownika może być w zakresie prawa ubezpieczeń społecznych ocenione jako dokonane z zamiarem nadużycia prawa do świadczeń. Podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego pracownikiem może stanowić bowiem wyłącznie wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności względem pracy. Zasada solidaryzmu wymaga bowiem, by płaca, stanowiąca jednocześnie podstawę wymiaru składki, nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej i zapewniającej godziwe utrzymanie, a składka w rezultacie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej” (Wyrok SN z 9 sierpnia 2005 r. III UK 89/05).

Jeżeli ZUS stwierdzi, że ustalone wynagrodzenie zmierza do uzyskania przez pracownicę rażąco wysokiego wynagrodzenia i w konsekwencji rażąco wysokich świadczeń z tytułu niezdolności do pracy – może uznać  uzgodnienia stron umowy dotyczące wynagrodzenia za pracę  – za nieważne.

W takiej sytuacji wydaje decyzję ustalającą, że podstawą wymiaru składek było wynagrodzenie w kwocie niższej, najczęściej takiej, jak otrzymywane przez pozostałych pracowników zatrudnionych na podobnych stanowiskach. Skutkiem tego jest obniżenie wszystkich świadczeń wypłacanych ubezpieczonemu.

W jakich wypadkach reaguje ZUS?

 ZUS najczęściej kwestionuje zapisy umowy dotyczące wynagrodzenia pracownika w przypadku gdy:

  • wynagrodzenie jest rażąco wygórowane w porównaniu do pozostałych pracowników wykonujących podobną pracę,
  • zmiana wynagrodzenia następuje bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do świadczeń, a wynagrodzenie pozostaje w znacznej dysproporcji do  wcześniejszego wynagrodzenia pracownika,
  • wynagrodzenie to zostało ustalone w oderwaniu od kwalifikacji pracownika, zakresu jego obowiązków, odpowiedzialności.

Nie bez znaczenia są także więzy rodzinne (zatrudnienie w gronie rodziny lub przyjaciół).

Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą.

 Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą została określona odmiennie, niż w przypadku innych grup ubezpieczonych, dla których podstawa wymiaru stanowi pochodną przychodu, wynagrodzenia itp. Ustawodawca pozostawił osobom prowadzącym działalność określenie wysokości podstawy wymiaru składek. Prowadzi to do wniosku, że w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wysokość składek nie jest związana z faktycznie osiąganym przychodem i jego wysokością, lecz jedynie z istnieniem tytułu ubezpieczeń i zadeklarowaną kwotą. Wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe tej grupy ubezpieczonych mieści się w przedziale od 60% do 250% przeciętnego wynagrodzenia i zależy od deklaracji płatnika składek (Uchwała SN z dnia 21 kwietnia 2010 r. II UZP 1/10, LEX nr 575822).

Czy ZUS może ingerować w wysokość składki chorobowej?

Odpowiedż przynosi orzecznictwo Sądu Najwyższego:

„Ubezpieczona ma prawną możliwość podwyższenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie, wobec czego taka czynność jest legalna i nie może być kwestionowana. Zakład ma zaś obowiązek wypłacać świadczenie od kwoty deklarowanej przez okres wynikający z ustawy, a przepisy nie dopuszczają w tym zakresie żadnej uznaniowości. ZUS nie posiada uprawnień do weryfikacji deklarowanej kwoty jako zmierzającej do osiągnięcia „zawyżonych świadczeń z ubezpieczenia społecznego”, a w konsekwencji wypłaty zasiłku macierzyńskiego w niższej niż przysługująca zgodnie z ustawą wysokości, albowiem nie ma do tego żadnych podstaw prawnych” (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2010 r. II UZP 1/10).


Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *